Wat is een lapjeskat? Alles wat je moet weten

Veel mensen denken dat een lapjeskat een apart kattenras is. Dat is echter een misverstand. Een lapjeskat is elke kat met een driekleurige vacht: wit, zwart en oranje (soms ook rood genoemd). Dit patroon wordt in het Engels "calico" of "tricolor" genoemd.

Het bijzondere is dat dit patroon bij vrijwel elk ras voorkomt. Je vindt lapjeskatten onder Maine Coons, Perzische katten en gewone Europese huiskatten. De term zegt dus iets over de kleur van de vacht, niet over het ras of het karakter.

In Nederland worden lapjeskatten ook wel driekleurige katten of calico katten genoemd. De drie kleuren hoeven niet in gelijke verhoudingen aanwezig te zijn. Soms domineert wit, soms oranje. Dat maakt elke lapjeskat visueel uniek.

Hoe ontstaat het patroon bij een lapjeskat?

De genetica achter een lapjeskat is complex maar zeker de moeite waard om te begrijpen. De kleuren zwart en oranje worden bepaald door genen op het X-chromosoom. Vrouwelijke katten hebben twee X-chromosomen (XX). Hierdoor kunnen ze genen voor beide kleuren tegelijk dragen.

Tijdens de vroege ontwikkeling van het embryo wordt in elke cel willekeurig één X-chromosoom uitgeschakeld. Dit proces wordt X-inactivatie of het Lyon-effect genoemd. Doordat dit willekeurig gebeurt in verschillende cellen, ontstaan onregelmatige vlekken van zwart en oranje verspreid over de vacht.

De witte kleur wordt apart bepaald door een ander gen: het wittevlekken-gen. Dit gen regelt hoeveel wit er in de vacht zichtbaar is. Bij sommige lapjeskatten zie je slechts een paar witte plekken. Bij andere bedekt wit het grootste deel van de vacht.

Kortom: geen twee lapjeskatten zien er precies hetzelfde uit. Elke combinatie van kleuren is genetisch uniek.

Waarom zijn bijna alle lapjeskatten vrouwelijk?

Dit is de meest gestelde vraag over lapjeskatten. Het antwoord is eenvoudig: het heeft met chromosomen te maken.

Mannelijke katten hebben één X-chromosoom en één Y-chromosoom (XY). Ze kunnen daardoor normaal gesproken maar één vachtkleur dragen: óf zwart, óf oranje. Voor het driekleurige patroon zijn twee X-chromosomen nodig.

Vandaar dat bijna alle lapjeskatten vrouwelijk zijn. Statistisch gezien is meer dan 99% van alle lapjeskatten een vrouwtje.

Waarom zijn mannelijke lapjeskatten zo zeldzaam?

Een mannelijke lapjeskat is een echte zeldzaamheid. Er wordt geschat dat slechts 1 op de 3.000 lapjeskatten mannelijk is.

Mannelijke lapjeskatten hebben vrijwel altijd een chromosoomafwijking: het Klinefelter-syndroom. Ze bezitten dan twee X-chromosomen en één Y-chromosoom (XXY). Dankzij het extra X-chromosoom kunnen ze toch beide kleuren in hun vacht dragen.

De gevolgen van dit syndroom bij katten zijn onder andere:

• Onvruchtbaarheid (mannelijke lapjeskatten kunnen niet fokken)
• Een verhoogd risico op bepaalde gezondheidsproblemen
• Een bijzondere en niet reproduceerbare genetische samenstelling

Mannelijke lapjeskatten worden door liefhebbers en fokkers als bijzonder beschouwd. Ze zijn genetisch uniek en daardoor nooit bewust te kweken.

De verschillende typen lapjeskatten

Niet alle lapjeskatten zien er hetzelfde uit. Er zijn meerdere variaties op het klassieke patroon.

Klassieke lapjeskat

De klassieke lapjeskat heeft grote, duidelijk afgebakende vlekken van wit, zwart en oranje. De grenzen tussen de kleuren zijn scherp en goed zichtbaar. Dit is het meest herkenbare type.

Dilute lapjeskat

Bij een dilute lapjeskat zijn de kleuren verdund. Zwart wordt grijs (ook wel "blauw" genoemd in fokkersterminologie), en oranje vervaagt tot crème of lichtbeige. Het resultaat is een subtielere, pastelachtige vacht.

Tabby-lapjeskat (caliby)

Een caliby combineert het calico-patroon met het tabby-patroon. De gekleurde vlekken vertonen ook gestreepte of geblokte tekeningen. Dit type heeft dus zowel vlekken als strepen in de vacht.

Tortoiseshell-lapjeskat

De tortoiseshell heeft nauwelijks of geen wit in de vacht. Zwart en oranje vloeien in elkaar over zonder duidelijke scheiding. In de volksmond wordt dit type ook schildpadkat of "torty" genoemd.

Veelgemaakte misvattingen over de lapjeskat

Hebben lapjeskatten een moeilijk karakter?

Er bestaat een hardnekkig idee dat lapjeskatten eigenzinniger of lastiger zouden zijn dan andere katten. Dit staat bekend als "calico attitude" of tortitude. Wetenschappelijk bewijs hiervoor ontbreekt echter volledig.

Het karakter van een kat wordt bepaald door socialisatie, opvoeding en de genetische aanleg van het ras. De vachtkleur speelt daarin geen enkele rol. Een lapjeskat kan net zo zacht en vriendelijk zijn als elke andere kat.

Leven lapjeskatten korter?

Ook dit klopt niet. Er is geen verband aangetoond tussen het driekleurige patroon en de levensverwachting. Een gezonde lapjeskat wordt gemiddeld 12 tot 18 jaar oud, net als andere katten.

Is een lapjeskat een ras?

Nee. Een lapjeskat is geen ras, maar een vachtpatroon dat bij meerdere rassen voorkomt. Dit is wellicht het meest voorkomende misverstand over dit type kat.

Culturele betekenis van de lapjeskat

In Japan is de lapjeskat al eeuwenlang een gelukssymbool. De bekende Maneki-neko, het wenkende katje dat in veel winkels en restaurants te vinden is, is gebaseerd op de lapjeskat of tortoiseshell. In de Japanse cultuur beschermt de lapjeskat het huis en trekt ze welvaart aan.

Ook in Ierland en Schotland wordt de lapjeskat als geluksbrenger beschouwd. Wie een lapjeskat in huis heeft, zou gezegend zijn. Of dat klopt, laten we in het midden. Maar het bewijst dat de lapjeskat al eeuwen een bijzondere plek inneemt in de menselijke verbeelding.

De lapjeskat en haar dagelijkse verzorging

Een lapjeskat heeft dezelfde basisverzorging nodig als elke andere kat. Denk aan:

• Voldoende beweging en mentale prikkels
• Een uitgebalanceerde voeding afgestemd op leeftijd en gewicht
• Regelmatige controles bij de dierenarts
• Een schone en goed onderhouden kattenbak

Dat laatste punt wordt vaak onderschat. Katten zijn van nature hygiënische dieren. Een vuile kattenbak wordt door veel katten geweigerd. Dit kan leiden tot ongewenst plassen buiten de bak, met alle gevolgen van dien.

Goede kattenbakvulling is daarom essentieel voor het welzijn van je kat. Pacha™ kattenbakvulling is ontwikkeld met het oog op optimale geurcontrole en sterke absorptie. De vulling houdt de kattenbak langer fris, zodat jouw lapjeskat altijd een schone en prettige plek heeft.

Tot slot

Een lapjeskat is bijzonder, niet vanwege een bepaald ras, maar door haar unieke driekleurige vacht en de fascinerende genetica erachter. Elke lapjeskat is anders. Elk patroon is onherhaalbaar.

Of je nu een klassieke variant hebt of een dilute lapjeskat: ze verdient goede zorg, een warme thuis en een schone kattenbak. En wie weet brengt ze ook nog wat geluk met zich mee.